Organisaties moeten nu al nagaan welke data over vijf of tien jaar nog gevoelig is. Dit om klaar te zijn voor Post-Quantum Cryptography, stelt Edwin Weijdema, Field CTO EMEA bij Veeam. De tijd voor PQC readiness dringt volgens hem, met de verwachting dat dataontsleuteling met een quantumcomputer steeds dichterbij komt. Idealiter doe je er als organisatie nu al wat aan, want anders ligt data over bijna twee jaar al ontsleuteld op straat.
Veel mensen zien quantum computing als de volgende stap van AI of als een snellere rekenmachine. Dat klopt volgens Weijdema, die binnen Veeam verantwoordelijk is voor PQC, niet. Een klassieke computer werkt met nullen en enen, een quantumcomputer rekent met qubits die meerdere toestanden kunnen aannemen. Hij vergelijkt het met een doolhof. Een gewone computer probeert route na route tot hij tegen een muur loopt. Een quantumcomputer bekijkt alle opties tegelijk. Dat maakt de technologie interessant voor medicijnontwikkeling en materiaalonderzoek, maar ook voor iets minder fraais: het kraken van de encryptie die we nu overal gebruiken.
En daar zit het probleem. Weijdema verwacht dat cybercriminelen op termijn quantumcapaciteit als dienst zullen afnemen. Data die vijf jaar geleden is gestolen en tot nu toe onleesbaar was, kan dan alsnog worden ontsleuteld. Dat scenario staat bekend als ‘harvest now, decrypt later’. Aanvallers verzamelen vandaag versleutelde data om die later te kunnen ontsleutelen.
De tijdlijn schuift naar voren
Hoeveel tijd is er nog? Niemand weet het precies. Volgens Weijdema gold 2035 eerst als de datum waarop organisaties quantum-ready moesten zijn. Inmiddels wordt 2030 genoemd als Q-Day, en hij ziet zelfs 2029 al opduiken als het jaar waarin een quantumcomputer de huidige encryptie kraakt. Dan zou over bijna twee jaar al een berg data in gevaar zijn. Dat is verschillende overheden al opgevallen, waardoor systemen met hoge impact voorbereid worden om aanvallen te weerstaan die standaard public-key encryptie kunnen breken.
Het advies van Weijdema aan organisaties is concreet: kijk naar je eigen data. Wat staat erin? En zou het je over tien jaar nog in verlegenheid brengen als die informatie op straat komt te liggen? Is het antwoord ja, dan moet je nu actie ondernemen. Niet over drie jaar.
Volgens Weijdema heeft de techindustrie lang moeten wachten op standaarden. Zonder standaarden bouwt iedereen zijn eigen variant en past straks niets meer op elkaar, legt hij uit. In augustus 2024 publiceerde NIST, het Amerikaanse instituut voor securityrichtlijnen en standaarden, uiteindelijk drie definitieve post-quantumstandaarden. Het gaat om FIPS 203 (ML-KEM) voor sleuteluitwisseling via beveiligde netwerkverbindingen, FIPS 204 (ML-DSA) voor digitale handtekeningen (code, firmware, certificaten) en FIPS 205 (SLH-DSA) als hash-gebaseerd alternatief voor digitale handtekeningen (backup). Bij de migratie raadt NIST aan om met ML-KEM te beginnen voor netwerkprotocollen zoals TLS. Onderschepte communicatie is namelijk kwetsbaar.
Het transport is de zwakke plek
Precies daar ligt ook de focus van Veeam. Data die in een backup repository wordt weggeschreven, wordt met AES-256 versleuteld. Die encryptie beschouwt Weijdema als veilig, ook tegen quantumaanvallen. Het risico zit in het transport. Binnen Veeam haalt de ene data mover (of proxy) de data op bij de bron, waarna een andere data mover die wegschrijft naar de bestemming. Dat verkeer is wel versleuteld, maar via TLS. Volgens Weijdema is die verbinding voor een quantumcomputer juist relatief eenvoudig te kraken.
Wie tussen die twee data movers gaat zitten, kan het gesprek nu nog niet volgen. Maar opnemen en opslaan kan wel. Voor backups weegt dat extra zwaar, stelt Weijdema. Vroeger maakten organisaties alleen van bepaalde onderdelen een backup. Tegenwoordig komt alles langs. Data is volgens hem de valuta van vandaag. Een backupstroom bevat het complete plaatje.
Vanaf versie 13.1, die afgelopen zomer verscheen, noemt Veeam zijn platform daarom PQC-ready. Data movers kunnen dan met protocollen communiceren die, voor zover Veeam en de rest van de markt weten, niet door quantumcomputers te kraken zijn. Veeam bouwt de cryptografie daarvoor niet zelf. Het bedrijf maakt gebruik van OpenSSL, waarin de bibliotheken voor FIPS 203, 204 en 205 al beschikbaar zijn.
Een schakelaar voor FIPS 140-3
Er is wel een kanttekening. Overheden, waaronder Amerikaanse instanties, eisen vaak dat producten FIPS 140-3-compliant zijn. FIPS 140-3 schrijft specifieke protocollen en goedgekeurde encryptiebibliotheken voor. De PQC-algoritmen staan daar nog niet tussen.
In de praktijk betekent dit: zet een bedrijf de FIPS-modus aan in Veeam, dan schakelt PQC automatisch uit. Die algoritmen staan immers nog niet op de lijst met goedgekeurde ‘ingrediënten’. OpenSSL doorloopt momenteel het validatietraject om de nieuwe modules binnen FIPS 140-3 goedgekeurd te krijgen. Weijdema hoopt dat dit nog dit jaar of begin 2027 rond is.
Is dat het geval, dan hoeven klanten volgens hem niets opnieuw te ontwerpen of uit te rollen. Wie versie 13.1 of mogelijk 13.2 draait, kan dan PQC combineren met FIPS-compliance. Dat was ook de bedoeling, legt Weijdema uit. Bedrijven maken nu een architectuurkeuze en willen over een paar jaar niet terug naar de tekentafel. Als je je niet voorbereidt, dan reageer je na de storm. En dan ben je te laat.
Backups zijn volgens hem pas het begin. Ook websites en applicaties waarop gebruikers inloggen, moeten deze kant op. Anders kan ook het verkeer tussen gebruiker en website worden afgeluisterd en later gekraakt.
Niet alleen een taak voor de CISO
Wie moet dit binnen een organisatie oppakken? Niet alleen de CISO, vindt Weijdema. Hij spreekt CISO’s die door de combinatie van AI en post-quantum zoveel druk ervaren dat ze overwegen er helemaal mee te stoppen. Hij ziet het als een gedeelde verantwoordelijkheid van de hele board. Hij wijst daarbij op regelgeving waarin het management hoofdelijk aansprakelijk kan worden gesteld. Een CEO die de verantwoordelijkheid bij de CISO legt, blijft dus zelf ook verantwoordelijk.
Hoeveel quantumkennis heeft een IT’er eigenlijk nodig? Niemand hoeft quantumfysicus te worden, zegt Weijdema. Wel zijn onderzoekers, zoals die in Delft, hard nodig om te begrijpen wat de technologie werkelijk kan. Hij waarschuwt voor wat hij spookverhalen noemt, zoals het idee van een megacomputer die als ‘skeleton key’ overal binnenkomt. Het echte probleem zit volgens hem eerder in technical debt. Organisaties zijn goed in het adopteren van technologie, maar slecht in afscheid nemen van verouderde systemen.
Juist daarom is wachten geen optie. De transitie naar Post-Quantum Cryptography is geen toekomstmuziek, maar een strategische keuze die vandaag gemaakt moet worden. De boodschap van Weijdema aan bedrijven rond het hele PQC-thema is dan ook: wees er niet bang voor, maar bereid je wel voor.
Tip: Data security is een illusie zonder ijzersterk IT-fundament