Dat AI nieuwe mogelijkheden biedt voor cybercriminelen, is inmiddels bekend. Aanvallers kunnen bestaande aanvalstechnieken sneller uitvoeren, cyberaanvallen automatiseren en hebben dankzij AI minder technische kennis nodig. Tegelijkertijd speelt AI ook een steeds grotere rol aan de verdedigende kant. In een Agentic Security Operations Center (SOC) worden securityincidenten automatisch beoordeeld, kunnen tegenmaatregelen sneller worden ingezet en worden menselijke analisten betrokken wanneer complexe beslissingen nodig zijn. Maar hoe kunnen organisaties deze voordelen in de praktijk realiseren?
Lagere drempels, grotere risico’s
Waar aanvallers voorheen iedere stap zelf moesten uitvoeren, kunnen ze nu een doel formuleren en AI-agents grotendeels zelfstandig aan het werk zetten. Meerdere agents kunnen bovendien gelijktijdig verschillende onderdelen van een aanval uitvoeren. Dat maakt cyberaanvallen gevaarlijker en stelt verdedigers voor een steeds grotere uitdaging: er blijft minder tijd over om aanvallen te detecteren, te beoordelen en erop te reageren.
Het is echter niet zo dat AI volledig nieuwe aanvalsmethoden creëert. Veel kwetsbaarheden, exploits en aanvalstools die AI-agents nu gebruiken bestonden al. Voorheen was specifieke technische kennis nodig om deze effectief te gebruiken, resultaten te interpreteren en na een mislukte poging de volgende stap te bepalen. AI verkleint die kenniskloof aanzienlijk. Aanvallers hebben nog steeds een basisbegrip nodig van wat ze willen bereiken, maar hoeven niet langer iedere tool of exploit tot in detail te beheersen of begrijpen.
Wanneer minuten het verschil maken
Effectieve cybersecurity begint bij Managed Detection and Response (MDR), waarbij preventieve, detectieve en snelle reactieve maatregelen samenkomen. Doordat aanvallers steeds meer automatiseren, wordt het steeds belangrijker dat deze maatregelen snel en effectief op elkaar inspelen. Alleen het signaleren van verdachte activiteiten is niet voldoende. Het gaat erom hoe snel een melding wordt omgezet in een betrouwbare beoordeling en vervolgens in een passende reactie.
Afwijkend gedrag wijst namelijk niet altijd op een cyberaanval. Wanneer een medewerker bijvoorbeeld toegang krijgt tot systemen die hij normaal niet gebruikt of nieuwe commandoregelopdrachten uitvoert, hoeft dat op zichzelf geen reden tot zorg te zijn. Pas wanneer meerdere afwijkingen samenkomen, ontstaat een duidelijker beeld. Denk aan ongebruikelijke toegang tot gegevens in combinatie met een eerder ontvangen phishingmail.
Een (extern) Agentic SOC kan hier helpen door grote hoeveelheden signalen automatisch met elkaar te verbinden en securityincidenten te beoordelen. Het systeem kan hierdoor sneller bepalen welke vervolgstappen nodig zijn en deze waar mogelijk direct uitvoeren. Het is hierbij belangrijk dat het Agentic SOC is getraind op zo veel mogelijk security-incidenten en dat resultaten voortdurend door analisten worden gecontroleerd, verbeterd en aangepast aan nieuwe aanvalspatronen.
Automatisch ingrijpen vraagt om zorgvuldige afwegingen
Vooral bij het reageren op incidenten kan automatisering veel tijd besparen. Tot nu toe stopt automatisering vaak op het moment dat concrete tegenmaatregelen nodig zijn. Een systeem detecteert verdachte activiteiten, waarna een analist het incident beoordeelt en bepaalt welke actie nodig is. Dat kost tijd. Wanneer ook iemand binnen de getroffen organisatie moet worden geraadpleegd, kan de reactietijd verder oplopen. De juiste contactpersoon moet worden bereikt, de situatie moet worden uitgelegd en soms is aanvullende interne afstemming nodig.
Bij geautomatiseerde aanvallen vormt die vertraging een steeds groter risico. Het is echter geen oplossing om bij iedere afwijking automatisch een computer te isoleren, een account te blokkeren of een server offline te halen. Zulke maatregelen kunnen grote gevolgen hebben voor de bedrijfscontinuïteit. Een mogelijk geïnfecteerde werkplek vraagt immers om een andere aanpak dan een bedrijfskritische server of een serviceaccount waarvan belangrijke processen afhankelijk zijn.
Daarom is een stapsgewijze aanpak nodig. Ook wanneer er nog geen zekerheid bestaat over een aanval, kunnen minder ingrijpende maatregelen worden genomen om een mogelijke aanvaller af te remmen. Denk aan aanvullende authenticatie of tijdelijk strengere toegangsregels. Deze maatregelen beperken de bewegingsruimte van aanvallers, terwijl de impact op normale IT-processen en legitieme gebruikers beperkt blijft.
Naarmate er meer aanwijzingen voor een aanval beschikbaar komen, kunnen zwaardere maatregelen volgen. Pas wanneer ingrepen aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de bedrijfsvoering, is een aanvullende menselijke beslissing nodig.
De veranderende rol van securityanalisten
Deze ontwikkeling verandert ook de rol van medewerkers binnen het SOC. Bij de traditionele human-in-the-loop-aanpak verzamelen en verwerken geautomatiseerde systemen informatie, maar neemt een menselijke analist uiteindelijk de beslissing. Naarmate aanvallen sneller verlopen, kan deze extra stap echter voor vertraging zorgen.
Dat betekent niet dat securityspecialisten overbodig worden of de controle verliezen. Hun werkzaamheden verschuiven. In plaats van grote hoeveelheden meldingen handmatig te beoordelen, houden zij steeds vaker toezicht op geautomatiseerde systemen. Ze voeren steekproeven uit, controleren de kwaliteit van beslissingen en behandelen complexe incidenten waarbij automatische maatregelen tekortschieten of grote gevolgen voor de IT-omgeving dreigen.
Securityprofessionals moeten verbanden kunnen herkennen, nieuwe aanvalstechnieken analyseren en de uitkomsten van AI-systemen kritisch beoordelen. Ook moeten zij deze inzichten kunnen vertalen naar verbeteringen in de verdediging.
Threat intelligence blijft daarbij een belangrijke rol spelen. Cybercriminelen blijven hun werkwijzen doorontwikkelen en zullen AI-agents steeds vaker inzetten om nieuwe aanvalsmethoden uit te proberen. Securityteams moeten deze ontwikkelingen volgen en vertalen naar nieuwe detectie- en responsmechanismen.
Naast technologie wordt ook schaalgrootte steeds belangrijker voor een Agentic SOC. Geautomatiseerde incidentbeoordeling vraagt om voortdurende kwaliteitscontrole. AI-modellen moeten op basis van praktijkervaring worden geëvalueerd en waar nodig aangepast. Hoe meer securityincidenten een Agentic SOC analyseert, hoe meer praktijkgegevens beschikbaar komen om de modellen te verbeteren. Hierdoor kunnen afwijkende patronen steeds nauwkeuriger worden herkend en incidenten betrouwbaarder worden beoordeeld. Een klein intern SOC ziet echter slechts een beperkt deel van het dreigingslandschap en beschikt vaak over onvoldoende specialisten om al deze taken structureel uit te voeren. Gespecialiseerde securitypartners kunnen organisaties hierbij ondersteunen door expertise, operationele capaciteit en actuele dreigingsinformatie te combineren.
Automatisering vervangt preventie niet
Ondanks de mogelijkheden van een Agentic SOC blijven de basisprincipes van cybersecurity onverminderd belangrijk. Ook een geautomatiseerd SOC kan tekortkomingen in patchmanagement of andere preventieve maatregelen niet volledig compenseren. Organisaties moeten daarom blijven investeren in een combinatie van preventie, continue detectie en snelle respons.
Wat wel verandert, is de manier waarop deze onderdelen samenwerken. Security Operations en IT-beheer zullen steeds nauwer met elkaar worden verbonden. Wanneer een verdacht account tijdelijk moet worden uitgesloten tot een bepaalde applicatie of dienst, of een andere beschermingsmaatregel direct nodig is, moeten securitysystemen die wijziging zelfstandig kunnen doorvoeren. De grens tussen het detecteren van een dreiging en het daadwerkelijk ingrijpen wordt daarmee steeds kleiner.
Snelheid en menselijke controle moeten samengaan
Organisaties moeten automatisering ver genoeg doorvoeren om het tempo van moderne cyberaanvallen bij te houden, terwijl menselijke expertise beschikbaar blijft voor beslissingen waarbij de gevolgen voor de bedrijfsvoering groot zijn. Juist de combinatie van snelle geautomatiseerde respons, voortdurende kwaliteitscontrole en menselijke besluitvorming bepaalt hoe weerbaar organisaties in de toekomst zullen zijn.
Dit is een ingezonden bijdrage van Arctic Wolf. Via deze link vind je meer informatie over de mogelijkheden van het bedrijf.