De Belastingdienst heeft het beheer van het nieuwe btw-systeem volledig in handen gelegd van het Amerikaanse FAST Enterprises. Met tientallen miljarden euro’s aan btw-inkomsten op het spel, ontstaan nu grote zorgen over de digitale soevereiniteit.
De Nederlandse overheid incasseert wekelijks zo’n 1,5 miljard euro aan btw. Als die inkomsten wegvallen, moet de staat snel bijlenen op de internationale kapitaalmarkt. In theorie zou Amerika dankzij een nieuwe aanbesteding dit proces in Nederland kunnen stopzetten, stelt commentator Bert Hubert.
FAST Enterprises won vorig jaar een aanbesteding van 190 miljoen euro voor de vernieuwing van de btw-verwerking. Uit de aanbestedingsdocumenten blijkt echter dat het Amerikaanse bedrijf niet alleen software levert. FAST gaat ook de servers leveren, de software beheren en onderhoud verzorgen. En dat gebeurt volledig op afstand, vanuit de VS. Hubert noemt de stand van zaken “btw-as-a-service” door het gebrek aan controle.
Volledige uitbesteding
De ’turnkey oplossing’ zoals beschreven in de aanbesteding omvat apparatuur, systeemprogrammatuur, configuratie, onderhoud en beheer. De nieuwe oplossing krijgt tevens toegang tot 20 tot 25 andere applicaties binnen de Belastingdienst. Welke dat precies zijn, is onduidelijk; het zou hierbij kunnen gaan om ingekochte systemen of lokaal ontwikkelde applicaties (loa’s)
Aangezien de aanbesteding al jaren bezig is, moge duidelijk zijn dat de keuze voor een Amerikaanse IT-leverancier viel zonder weet van de huidige geopolitieke spanningen. Vanuit verschillende hoeken, logischerwijs inclusief concurrenten om de aanbesteding, geldt al geruime tijd kritiek. Wel zou de Belastingdienst ervoor gezorgd hebben dat het zelfstandig draait binnen Nederland, hoewel concreet bewijs voor de volledige autonomie van het ingekochte systeem nog niet beschikbaar is.
Het alternatief was SAPTRM van SAP geweest, geïmplementeerd door het voor de fiscus zeer bekende Capgemini. Een rapport in 2022 van McKinsey legde deze oplossing tegenover die van FAST Enterprises, maar is inmiddels offline. Hierin zou laatstgenoemde oplossing, die uiteindelijk gekozen is, als winnaar uit de bus zijn gekomen.
De voorbereiding voor deze overstap was volgens het Adviescollege ICT-toetsing in april 2024 onvoldoende. De besturing zou te zwak zijn geweest, de behoefte voor de oplossing onvoldoende duidelijk, en bovenal een ‘onvoldoende zorgvuldige’ voorbereiding op de besluitvorming. In maart 2025 bleek de gunning aan FAST wel terecht te zijn volgens de rechtbank nadat Capgemini een rechtszaak had aangespannen.
Solvinity 2.0?
De overname van Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl heeft begin dit jaar de rel rondom digitale soevereiniteit opgestart. Doordat Solvinity het DigiD-systeem voor burgerzaken beheert namens de overheid, zou de afhankelijkheid van de Verenigde Staten via het voormalige IBM-component Kyndryl riskant zijn. Hoeveel controle Washington precies heeft, is onduidelijk, zeker omdat de uitbesteding van DigiD op den duur kan verplaatsen.
Wat nu met FAST Enterprises gebeurt, lijkt kort gezegd de rel rondom Solvinity te herhalen. Hoewel de details compleet verschillen, blijft het belang van digitale autonomie van de overheid in het geding. De uitgesproken zorgen over de besluitvorming en gebrek aan transparantie over de precieze controle bij de Belastingdienst maken de kwestie zonder meer discutabel. Dat is ook zonder de kennis van 2026 duidelijk.