Digitale oorlogsvoering is veel meer dan een technische interruptie. Het vormt beleid, kent een grote geopolitieke impact en dreigt het dagelijks leven fundamenteel te verstoren. In gesprek met Ernst Noorman, ambassadeur in de Algemene Dienst Cyber en Veiligheid in Den Haag, leren we in de vodcastserie Voor de Zekerheid van Palo Alto Networks hoe cyberdiplomatie net zo cruciaal is als de cyberverdediging.
Volgens Noorman, een cyberexpert met een lange staat van dienst als ambassadeur en diplomaat, wordt cyber nog geopolitieker dan het al is. Het vormt volgens hem de machtsblokken tussen landen en geopolitieke blokken. Het internet veilig houden is wegens het kritieke belang van het internet net zozeer een diplomatieke taak als het voorkomen of stoppen van fysieke oorlog.
Ergens voor staan
In het gesprek tijdens de Voor de Zekerheid-vodcastserie komt Noorman telkens terug op dezelfde thema’s: onze waarden en het internationaal recht. Dat betekent bijvoorbeeld opkomen voor kwetsbare landen, ook in het cyberdomein. Of denk aan coördinatie tussen landen die een centrale rol spelen om het internet veilig en bereikbaar te houden, zoals verbindingspunten wereldwijd en landen die grote techbedrijven huisvesten.
Met een wereld die steeds meer online wordt, inclusief het overheidswezen, is het online domein, hoe virtueel ook, steeds ‘echter’. Een internetstoring heeft fysieke effecten, net als een softwarefout of misconfiguratie voor specifieke organisaties, sectoren of burgers. Die cruciale rol van het internet maakt aanvallen voorbij landsgrenzen veel voor de hand liggender dan in het ‘offline’ verleden. Noorman ziet dat het toepassen van internationaal (oorlogs)recht op het cyberdomein daarom van groot belang is.
Oekraïne als voorbeeld
Het schoolvoorbeeld voor moderne oorlogsvoering, tegen wil en dank, is veelal Oekraïne. Met de Russische invasie van februari 2022 is het land niet alleen fysiek aangevallen. Nog voordat de troepen de grenzen overstaken, vonden massale hackpogingen plaats op Oekraïense instanties. Toen de aanval eenmaal plaatsvond, hielpen techbedrijven Oekraïne om belangrijke data veilig te stellen, stipt Noorman aan. De Oekraïense samenleving is, zowel door de eigen inzet als hulp van buitenaf, overeind gebleven op het digitale front. Het geldt daarom volgens Noorman als een krachtig voorbeeld van cyberweerbaarheid.
Noorman was direct betrokken bij het vergroten van de Oekraïense weerbaarheid; het kent een hoge prioriteit voor Nederland. Maar buiten de directe assistentie is het normeren op het cyberdomein belangrijk, vertelt hij. Een groot deel van zijn taak is het overtuigen van andere landen dat “wat Rusland doet in Oekraïne, totaal onacceptabel is.”
Een nieuwe dimensie
Het is mogelijk even wennen om cyberspace in deze vorm te zien, als werkelijk digitaal front. Het is namelijk zo dat landen die geteisterd worden door hackers, dit veelal in de media meemaken als losse incidenten. Slechts na jaren aan geslaagde pogingen en breed uitgemeten voorbeelden van herstel kan een gemiddelde burger de trend ontdekken. Er vinden echter talloze hackpogingen plaats, waarvan de meest succesvolle misschien niet eens bekend of ontdekt worden.
Wie verder kijkt dan dergelijke trends of acties, weet dat het digitale aanvalsoppervlak dermate groot en impactvol is voor de samenleving dat het cyberdomein serieuzer genomen moet worden. Het is een reëel gevaar dat een maatschappij ontwricht raakt door digitale aanvallen. Het tegenvoorbeeld is in Oekraïne al gebleken: zelfs met doorbroken grenzen, bezet gebied en fysieke aanvallen kan cyber juist een kritieke verdedigingslinie vormen. Om die redenen is het werk van Noorman en andere diplomaten opgeschoven richting het digitale domein, net als dat oorlog, onze burgerzaken, onze communicatie, werkend leven en recreatie die beweging hebben voltooid.
Lees ook: Iran haalt uit op digitaal front: aanvallen hebben wereldwijde impact