Nederland behoudt zijn positie als Europees AI-koploper, maar de kloof naar de volgende generatie AI is groot. Dat blijkt uit het jaarlijkse rapport ‘Unlocking the Netherlands’ AI Potential’ van Strand Partners, in opdracht van AWS. 61% van de Nederlandse bedrijven gebruikt AI, tegenover een Europees gemiddelde van 54%. Slechts 23% voelt zich klaar voor next-gen AI zoals agentic AI.
AI-adoptie in Nederland stijgt fors. Een jaar geleden lag het adoptiepercentage nog op 49%. Nu is dat 61%, een groei van 24%. Daarmee loopt Nederland ruim voor op het Europese gemiddelde van 54%. Een eerder AWS-rapport uit april 2025 toonde al die koploperrol aan — destijds met een adoptiecijfer van 49% tegenover een Europees gemiddelde van 42%.
Bedrijven die AI inzetten merken concrete voordelen. 80% zegt dat het innovatietempo in de afgelopen twee jaar is versneld. Productiviteitswinst wordt door 76% van de deelnemers gerapporteerd en 81% verwacht dat AI de groei het komende jaar zal vergroten.
Kloof tussen adoptie en gereedheid
Maar de gereedheid voor volgende-generatie AI is een ander verhaal. Slechts 23% van de bedrijven zegt volledig voorbereid te zijn op technologieën zoals agentic AI. Startups wijken hier sterk van af: 83% van hen geeft aan klaar te zijn. De meerderheid (55%) bevindt zich nog in de meest basale fase van AI-adoptie, iets beter dan de 59% van vorig jaar.
Die basale fase bestaat uit het gebruik van publiek beschikbare chatbots of kant-en-klare AI-oplossingen. Sectoren zoals openbaar bestuur en defensie (70%), gezondheidszorg (65%) en bouw (61%) laten de traagste adoptie zien.
Barrières: compliance, talent en budget
“Nederland is een van de Europese koplopers op het gebied van AI, maar huidig leiderschap garandeert geen toekomstig leiderschap”, zegt Danielle Gorlick, Managing Director Benelux bij AWS. Bedrijven worstelen met meerdere structurele belemmeringen. De compliancekosten zijn gestegen naar 40% van de totale tech-uitgaven, tegenover 35% vorig jaar. Europese vereenvoudigingsinspanningen hebben de nalevingslast vooralsnog niet verlicht.
Het vaardigheidstekort is de meest genoemde barrière: 58% van de bedrijven noemt een gebrek aan AI- en digitale vaardigheden als obstakel, aanzienlijk hoger dan het Europese gemiddelde van 51%. Ontbrekende expertise zit met name in AI en machine learning (50%), cybersecurity (45%) en data-analyse (45%).
Ook toegang tot financiering speelt mee. 32% noemt onvoldoende interne financiële middelen als belemmering. Toch verwacht 90% dat AI de komende drie jaar een groter deel van het IT-budget opeist, naar verwachting 20% van de totale IT-uitgaven.
Digitale soevereiniteit als voorwaarde
Naast die belemmeringen benadrukt het rapport digitale soevereiniteit. 84% van de bedrijven zegt dat toegang tot mondiale technologie belangrijk is voor innovatie; 91% noemt het cruciaal voor AI-adoptie. Toegang tot gekwalificeerd talent (57%), regelgevingsduidelijkheid (50%) en mondiale technologie-infrastructuur (47%) staan bovenaan de prioriteitenlijst. Het Nederlands tech-ecosysteem telde eerder dit jaar al 11.301 bedrijven, een groei die verdere AI-integratie kan ondersteunen.
Burgers denken langs vergelijkbare lijnen: 58% koppelt digitale soevereiniteit aan sterke normen voor gegevensbescherming, privacy en cybersecurity. 44% wil controle over hoe Europese data wordt opgeslagen en verwerkt.